FOB is een van de oudste en meest gebruikte Incoterms in internationale zeevracht. Het wordt vandaag nog steeds veel gebruikt in de wereldhandel. Tegelijk is het ook een van de meest verkeerd toegepaste termen.
Veel bedrijven gebruiken Incoterm FOB voor containerzendingen, terwijl dit niet correct is. FOB staat voor Free on Board volgens de Incoterms 2020 regels van de ICC.
Bij FOB laadt de verkoper de goederen aan boord van een schip dat door de koper is gekozen in de afgesproken laadhaven. Zodra de goederen aan boord zijn, gaat het risico over op de koper. In tegenstelling tot CFR en CIF regelt en betaalt de koper het hoofdtransport over zee.
In dit artikel wordt uitgelegd hoe FOB in de praktijk werkt. Het behandelt verantwoordelijkheden, veelgemaakte fouten bij containerzendingen, het gebruik met Letters of Credit (documentair krediet) en wanneer FOB de juiste keuze is voor transport.
Wat is de Incoterm FOB?
FOB staat voor Free on Board en is een van de 11 Incoterms 2020 regels die zijn opgesteld door de ICC. In Nederland staat dit bekend als Vrachtvrij aan Boord. Incoterm FOB is alleen van toepassing op zeevaart en binnenvaart. De term wordt al lang gebruikt en werd in 1936 opgenomen in de Incoterms.
Onder Incoterm FOB levert de verkoper de goederen door deze aan boord te laden van een schip dat door de koper is gekozen in de laadhaven. De verkoper regelt de exportdouane en alle bijbehorende documenten. De koper regelt en betaalt de zeevracht. Dit is het belangrijkste verschil met CFR en CIF.
FOB is vooral geschikt voor bulkgoederen zoals graan, kolen of metalen die direct op een schip worden geladen. Het is niet geschikt voor containerzendingen. Voor containers is FCA de juiste Incoterm.
Verantwoordelijkheden van verkoper en koper bij FOB
Onder FOB hebben beide partijen duidelijke rollen in het transportproces. De verkoper regelt alles totdat de goederen aan boord van het schip zijn geladen.
Vanaf dat moment neemt de koper de controle over. Dit omvat het regelen en betalen van de zeevracht. Inzicht in FOB-verantwoordelijkheden helpt om conflicten en onverwachte kosten te voorkomen.
| Verantwoordelijkheid | Verkoper | Koper |
| Exportverpakking en markering | ✅ | ❌ |
| Exportdouane en vergunningen | ✅ | ❌ |
| Laden van goederen aan boord in de laadhaven | ✅ | ❌ |
| Bewijs van levering (cognossement) | ✅ | ❌ |
| Benoemen van het schip | ❌ | ✅ |
| Zeevracht contracteren en betalen | ❌ | ✅ |
| Verzekering tijdens zeetransport | Optioneel | Optioneel |
| Importdouane en invoerrechten | ❌ | ✅ |
| Transport vanaf aankomsthaven naar eindbestemming | ❌ | ✅ |
De verplichtingen van de verkoper onder FOB eindigen zodra de goederen aan boord van het schip zijn geladen in de laadhaven. Vanaf dat moment draagt de koper alle risico’s tijdens het zeetransport. De koper beheert ook het transport door het schip te kiezen en de vervoerder te contracteren.
De verplichtingen van de koper onder FOB beginnen na het laden van de goederen. De koper regelt het verdere transport naar de eindbestemming en draagt het risico.
Verzekering is niet verplicht, maar de koper wordt sterk aangeraden om een transportverzekering af te sluiten. De verkoper kan ook overwegen om aanvullende verzekering af te sluiten voor extra zekerheid.
Waarom FOB niet geschikt is voor containerzendingen
Een van de meest gemaakte fouten in de internationale handel is het gebruik van FOB voor containerzendingen. Volgens Incoterms 2020 is FOB niet geschikt voor containers. De ICC heeft dit in meerdere updates duidelijk gemaakt. Toch blijven veel bedrijven FOB gebruiken voor containers, wat voor verwarring zorgt.
Het probleem ligt bij het leveringspunt onder FOB. Levering vindt plaats wanneer de goederen aan boord van het schip worden geladen. Bij containertransport worden goederen overgedragen aan de vervoerder bij een terminal of magazijn. De verkoper laadt de container niet zelf op het schip en heeft daarna geen controle meer.
Daarom sluit FOB niet aan op hoe containerlogistiek werkt. De juiste keuze is FCA. Onder FCA vindt levering plaats wanneer de goederen aan de eerste vervoerder worden overgedragen. Dit sluit aan op de werkelijke transportstroom. In de vergelijking FOB vs FCA voor containers is FCA de juiste en veiligere keuze.
FOB en de Letter of Credit
Voor echte FOB-zendingen met bulkgoederen werkt FOB goed met een Letter of Credit. Banken hebben hun LC-formulieren hier al jaren op ingericht. Ook de SWIFT-standaarden sluiten goed aan op de FOB-structuur.
Het cognossement toont dat de goederen aan boord zijn geladen en vermeldt freight collect. Dit past bij de gebruikelijke vereisten voor FOB-betalingen via LC.
Problemen ontstaan wanneer bedrijven FOB gebruiken voor containerzendingen in combinatie met een Letter of Credit. Bij containertransport is de koper vaak de afzender op het cognossement.
De verkoper kan dan niet de vereiste documenten aan de bank leveren. Dit kan FOB LC-betalingen vertragen of blokkeren. Voor containerzendingen voorkomt FCA dit probleem en sluit het beter aan op de praktijk.
Hoe kosten worden verdeeld onder FOB
Onder FOB is de verdeling van kosten eenvoudig en gekoppeld aan het laadpunt. De verkoper betaalt alle kosten totdat de goederen aan boord van het schip zijn geladen in de laadhaven.
De koper betaalt alle kosten vanaf dat moment, inclusief de zeevracht. Deze FOB-kostenverdeling verschilt van CFR en CIF, waar de verkoper het hoofdtransport betaalt.
| Verkoper betaalt | Koper betaalt |
|
|
FOB vs FCA en CFR: wat is het verschil?
FOB wordt vaak vergeleken met FCA en CFR, omdat alle drie te maken hebben met zee- of gecombineerd transport. Ze hebben ook vergelijkbare momenten waarop het risico overgaat. Inzicht in deze verschillen helpt om fouten te voorkomen bij het kiezen van de juiste Incoterm.
- FOB vs FCA
Bij beide gaat het risico over wanneer de goederen aan de vervoerder worden overgedragen. Het belangrijkste verschil is het type transport. FCA werkt voor alle vervoerswijzen, inclusief containers. FOB geldt alleen voor zeevracht en is niet geschikt voor containerzendingen. FCA is de juiste keuze voor containers.
- FOB vs CFR
Beide zijn Incoterms voor zeevracht en het risico gaat over wanneer de goederen aan boord van het schip worden geladen. Het verschil zit in de kosten. Onder CFR regelt en betaalt de verkoper de zeevracht. Onder FOB regelt en betaalt de koper de vracht. FOB geeft de koper meer controle.
- FOB vs CIF
Beide zijn zeevrachtvoorwaarden waarbij het risico overgaat bij het laden aan boord. Onder CIF betaalt de verkoper de vracht en regelt een minimale verzekering. Onder FOB regelt de koper de vracht en is verzekering niet verplicht.
Wanneer moet je Incoterm FOB gebruiken?
FOB is niet geschikt voor elke zending. Het werkt het beste wanneer de verkoper directe toegang heeft tot het schip in de laadhaven. Het wordt vooral gebruikt voor niet-containerlading waarbij goederen direct aan boord worden geladen.
FOB is een goede keuze voor bulkgoederen zoals graan, kolen, ijzererts en olie. Deze goederen worden direct op schepen geladen. Het is ook geschikt voor kopers die volledige controle willen over vrachtkosten en de keuze van vervoerder. Sectoren zoals landbouw en mijnbouw gebruiken vaak FOB voor grote volumes.
FOB is niet geschikt voor containerzendingen. In dat geval is FCA de juiste keuze. Het is ook minder geschikt wanneer de verkoper het transport wil regelen. In die situaties zijn CFR of CIF betere opties. Bij twijfel is het verstandig om een logistiek expert te raadplegen.
FOB-zending vanuit Nederland? Krijg deskundige douaneondersteuning
Bij FOB regelt de verkoper alle exportdouane in de laadhaven. Dit omvat exportvergunningen, veiligheidscontroles en alle vereiste documenten vóór het laden. Fouten in exportdouane onder FOB in Nederland kunnen het laden vertragen en extra kosten veroorzaken voor beide partijen.
Samenwerken met een douane-expert vermindert deze risico’s. The Customs Company is AEO-gecertificeerd en heeft directe koppelingen met de Nederlandse Douane en Portbase. Zij bieden 24/7 ondersteuning voor FOB douaneafhandeling en zorgen dat exportprocessen correct en op tijd worden uitgevoerd.
Veelgestelde vragen
- Kan FOB worden gebruikt voor containerzendingen?
Nee. Volgens Incoterms 2020 is FOB niet geschikt voor containers. FCA is de juiste keuze, omdat dit beter aansluit bij hoe containertransport in de praktijk werkt.
- Wie regelt de vracht onder FOB?
Onder FOB benoemt de koper het schip en betaalt de zeevracht. De verkoper regelt alleen het transport naar de haven en het laden aan boord.
- Wat is het verschil tussen FOB en FCA?
FOB geldt alleen voor zeevracht en vereist dat goederen aan boord van het schip worden geladen. FCA werkt voor alle vervoerswijzen en is de juiste keuze voor containerzendingen.
