CMR vrachtbrief: wat erop staat, wie aansprakelijk is en wat de douane ermee doet
Belangrijkste punten
- De CMR geldt automatisch bij internationaal wegvervoer, ook als je hem niet in het contract noemt.
- Er zijn drie originelen: een voor de afzender, een die meegaat met de lading en een voor de vervoerder.
- De aansprakelijkheid van de vervoerder is begrensd op 8,33 bijzondere trekkingsrechten per kilo brutogewicht.
- Zichtbare schade meld je bij aflevering, verborgen schade binnen zeven dagen en vertraging binnen eenentwintig dagen.
- De CMR is geen douanedocument, maar de douane gebruikt hem om de zending aan de aangifte te koppelen.
Een pallet komt met een ingedrukte hoek aan. De ontvanger tekent voor ontvangst, zet er niets bij en meldt de schade een week later. De vervoerder wijst de claim af en heeft daar een goede grond voor, want het stuk waarop de schade had moeten worden vastgelegd is toen zonder opmerking afgetekend.
Dat stuk is de CMR vrachtbrief. Hij wordt behandeld als een afvinkformulier bij de deur, terwijl het het enige bewijsstuk is over de staat waarin de goederen zijn overgedragen.
Hieronder staat wat de CMR is, wie hem invult, hoe de aansprakelijkheid werkt en waarom de douane erom vraagt.
Wat is een CMR vrachtbrief?
Het vervoersdocument bij internationaal wegvervoer, genoemd naar het CMR-verdrag dat in 1956 in Geneve is gesloten. Hij legt vast wie de afzender is, wie de vervoerder is, welke goederen worden vervoerd, waar ze zijn opgehaald en waar ze heen gaan.
Het verdrag werkt anders dan de Incoterms: je hoeft het niet af te spreken. Het geldt zodra de plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering in twee verschillende landen liggen en minstens een van die landen is aangesloten. Waar de partijen zelf gevestigd zijn doet niet mee.
Buiten het verdrag vallen postzendingen onder de internationale postverdragen, lijkvervoer en verhuizingen. Voor die drie geldt iets anders.
Er worden drie originelen opgemaakt, alle drie ondertekend door afzender en vervoerder. Het eerste is voor de afzender, het tweede gaat mee met de lading, het derde houdt de vervoerder. Sinds het aanvullende protocol van 2008 bestaat er ook een digitale variant, de eCMR, die in een groeiend aantal landen wordt geaccepteerd.
Welke velden staan erop en wie vult ze in?
Het standaardformulier heeft vierentwintig velden. De verdeling is belangrijker dan het aantal: de afzender vult het eerste deel in en staat in voor de juistheid daarvan, de vervoerder controleert wat hij aan de buitenkant kan zien en tekent.
De afzender vult onder meer in:
- naam en adres van afzender, vervoerder en geadresseerde
- plaats en datum van inontvangstneming en de plaats van aflevering
- aantal colli, verpakkingswijze, aard van de goederen en het brutogewicht
- de bijgevoegde documenten, zoals de factuur en een eventueel transitdocument
- instructies voor douaneformaliteiten en eventuele bijzondere afspraken
De vervoerder kan daar voorbehouden bij zetten. Ziet hij dat een doos is ingedeukt of dat hij het aantal colli niet heeft kunnen tellen, dan schrijft hij dat erbij. Zonder dat voorbehoud wordt aangenomen dat de goederen in goede staat en in het genoemde aantal zijn meegegeven, en dan ligt de bewijslast bij hem.
Wie is aansprakelijk bij schade of verlies?
De vervoerder, vanaf het moment dat hij de goederen in ontvangst neemt tot het moment van aflevering. Alleen is die aansprakelijkheid begrensd, en die grens is lager dan de meeste verladers verwachten.
De vergoeding is beperkt tot 8,33 bijzondere trekkingsrechten per kilo brutogewicht van het ontbrekende of beschadigde deel. Bij lichte, dure lading is dat het probleem: een pallet elektronica van tachtig kilo levert een paar honderd euro op, ongeacht wat er in de dozen zat. Daarnaast worden de vrachtkosten, de douanerechten en de overige kosten over dat deel terugbetaald. Bij vertraging is de vergoeding nooit hoger dan de vrachtprijs.
De termijnen waarin je moet reageren zijn kort:
- zichtbare schade of manco: voorbehoud op de vrachtbrief bij de aflevering zelf
- niet zichtbare schade: schriftelijk binnen zeven dagen na aflevering, zondagen en feestdagen niet meegerekend
- vertraging: schriftelijk binnen eenentwintig dagen na aflevering
- verjaring van de vordering zelf: een jaar, en drie jaar bij opzet of daarmee gelijk te stellen schuld
Wil je boven de kilolimiet uitkomen, dan kun je een hogere waarde of een bijzonder belang bij de aflevering laten aangeven op de vrachtbrief. De vervoerder rekent daar een toeslag voor. Bij hoogwaardige lading is dat vaak goedkoper dan een schadegeval waarin je zelf achterblijft met het verschil.
Wat is het verschil met een bill of lading?
Het belangrijkste verschil is dat de CMR geen waardepapier is. Je kunt hem niet verhandelen en de goederen worden niet vrijgegeven tegen inlevering ervan.
Een bill of lading in zeevervoer kan dat wel. Die vertegenwoordigt de lading, kan worden geendosseerd en wordt gebruikt bij betaling via een letter of credit. Wie het origineel heeft, heeft recht op de goederen.
De CMR bewijst alleen dat er een vervoerovereenkomst is en onder welke voorwaarden de goederen zijn meegegeven. Voor de aflevering is niet het papier beslissend maar wie er als geadresseerde op staat.
Wat doet de douane met de CMR?
Hij is geen douanedocument, en dat is het misverstand dat het vaakst tot vertraging leidt. Een CMR geeft geen enkele douanestatus aan de lading.
Wat de douane er wel mee doet: de zending aan de aangifte koppelen. Bij vervoer onder douanetoezicht gaat het T1-document mee naast de vrachtbrief, en het referentienummer daarvan hoort op de CMR te staan. Welk document bij welke status hoort staat in ons overzicht van de transitdocumenten.
Daarnaast telt de CMR mee bij de douanewaarde. De plaats van inontvangstneming en de plaats van aflevering bepalen welk deel van de vracht binnen de EU valt en welk deel ervoor, en dat verschil bepaalt wat er in de waarde thuishoort. Hoe die opbouw werkt staat in ons stuk over de inklaring bij invoer in de EU.
Waar gaat het in de praktijk mis?
Vijf dingen, en ze kosten allemaal geld op een ander moment.
- Er wordt zonder voorbehoud getekend terwijl de lading zichtbaar beschadigd is.
- Het brutogewicht is niet ingevuld of afgerond, waardoor de kilolimiet niet te berekenen is.
- De omschrijving is “diverse goederen”, waarmee de douane niets kan bij een controle.
- Het nummer van het transitdocument staat er niet op, waardoor de zending wordt aangehouden.
- De getekende exemplaren worden niet gearchiveerd, en een jaar later is de vordering verjaard zonder bewijs.
Bij zeevracht komt daar een vergelijkbaar mechanisme bij: zodra een container wacht op papieren beginnen de vrije dagen te lopen. Wat dat oploopt staat in ons artikel over demurrage en detention.
Veelgestelde vragen
Q: Is een CMR vrachtbrief verplicht?
Ans: Het verdrag geldt ook zonder vrachtbrief, dus het ontbreken ervan maakt het vervoer niet ongeldig. Praktisch is hij wel onmisbaar, want zonder dat papier heb je geen bewijs van wat er is meegegeven en in welke staat.
Q: Hoeveel kan ik terugkrijgen bij schade?
Ans: Maximaal 8,33 bijzondere trekkingsrechten per kilo brutogewicht van het beschadigde deel, plus de vracht en de rechten over dat deel. Reken dat vooraf uit op je eigen lading, want bij lichte en dure goederen dekt het de schade meestal niet.
Q: Wie moet de CMR invullen?
Ans: De afzender vult de gegevens over de goederen in en is aansprakelijk voor de juistheid daarvan. De vervoerder controleert de zichtbare staat en het aantal colli en tekent, eventueel met een voorbehoud.
Q: Geldt de CMR ook binnen Nederland?
Ans: Nee, het verdrag is voor grensoverschrijdend vervoer. Voor binnenlands wegvervoer geldt het Nederlandse recht en gelden vaak de algemene voorwaarden van de vervoerder, met andere limieten.
Q: Kan een eCMR de papieren versie vervangen?
Ans: In landen die het protocol hebben bekrachtigd wel. Controleer per route of alle betrokken landen het accepteren, want een deel van de bestemmingen vraagt nog steeds om een ondertekend papieren exemplaar.
Wil je weten of je vrachtbrieven en je aangiften op elkaar aansluiten, of loopt er een zending vast op papieren? Wij lezen het na en zeggen wat er ontbreekt. Neem contact op, dan kijken we mee. Daarna nemen we de douaneafhandeling over en leggen we vast wie waarvoor aangeeft in de machtiging die je een keer tekent.
